راهبردهاي مطلوب رسانه ها در آستانه يازدهمين دوره انتخابات

محمد جعفر محمدزاده معاون امور مطبوعاتي وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي، در آستانه يازدهمين دوره انتخابات رياست جمهوري کشور، طي يادداشتي با عنوان"حماسه در افق رسانه"، انتخابات را جلوه الهام بخش انقلاب اسلامي و مظهر مردم سالاري ديني عنوان کرد و با تاکيد بر اهميت نقش رسانه ها در اين فرآيند مهم، به تبيين و تشريح راهبردهاي مطلوب رسانه ها در انتخابات پيش و رو پرداخت. متن کامل اين يادداشت به شرح ذيل است: انتخابات، مظهر حماسه سياسي و خلق چنين حماسه اي در گرو مشارکت گسترده و توام با آگاهي و بصيرت مردم است. نتيجه انتخابات هر چه باشد، توسط مردم رقم مي خورد و هر قدر مردم با تامل و ژرف انديشي بيشتري دست به انتخاب بزنند؛ نتيجه مطلوبتري براي آينده کشور حاصل مي شود. از اين رو يکي از مهمترين وظايف رسانه ها در انتخابات، کمک به رشد آگاهي هاي سياسي براي انتخابي توام با بصيرت و دور انديشي است. در عين حال انتخابات براي رسانه نيز فرصتي تاريخي پديد مي آورد؛ چرا که در آستانه هر انتخابات، اخبار و تحليل ها براي افکار عمومي، اهميتي مضاعف مي يابد و " دانستن" و "آگاهي يافتن" نقش عيني و ملموس خود را در ترسيم آينده سياسي و اقتصادي کشور آشکار مي کند.برهمين اساس رسانه ها در اين ايام فرصت مي يابند تا از فضاي انتخابات براي توليد "آگاهي اجتماعي" بهره گيرند و قدرت درک و تحليل مردم را نسبت به فرايندهاي سياسي،اجتماعي و اقتصادي ارتقا بخشند. انتخابات براي همه و به وي‍ژه رسانه ها نعمتي است که به شکرانه برخورداري ازآن پيش و بيش از هر چيز، مي بايست از اصل اين جلوه الهام بخش انقلاب اسلامي و مظهر مردمسالاري ديني صيانت کنند. بديهي است انتخابات به همان نسبت که بخش عمده اي از بار معنايي "جمهوريت" و "اسلاميت" نظام سياسي ما را در خود نهفته است؛ آماج توطئه هاي دشمنان نظام نيز قرار دارد. محوراين توطئه ها آن است که انتخابات به عنوان اصل تضمين کننده امنيت و منافع ملي به ضد خود تبديل شده و از حواشي آن براي لطمه به اين دو استفاده شود. ترديد نيست که بخشي از اين توطئه ها ممکن است با سوء استفاده از رسانه ها روي دهد و نفي اين امکان در گرو مصونيت بخشي به جامعه رسانه اي است. نبايد از نظر دور داشت که انتخابات و رقابت هاي سياسي پيرامون آن، داراي آثار کلان و فراگير بين المللي، سياسي و اجتماعي است. بنابراين از رسانه ها انتظارمي رود تا زاويه ديد و تراز مواجهه آنها با انتخابات، ترازي از جايگاه نظارت و روشنگري و زاويه ديدي کلان نگر باشد. بر همين اساس، يکي از راهبردهاي مطلوب رسانه در چنين فرايندي، جامع نگري به جاي توجه افراطي به حاشيه هاي رقابت و "برنامه محوري" به عنوان مطالبه اي جدي ازکانديداها به جاي "شخص محوري" و قيل و قال زدگي است. البته دور از انتظار نيست که در اظهارات برخي نامزدهاي انتخاباتي و هوا داران آن ها، مطالبي در نقد شرايط موجود مطرح شود؛ اما شرط انعکاس اين گونه نظرات، اجتناب از سياه نمايي و برجسته سازي کاستي ها و چالش هاي کشور است؛ زيرا آنچه به تضعيف عناصردرون نظام و تضعيف جبهه خودي بينجامد؛ جز در چارچوب "تخريب" منافع ملي قابل ارزيابي نخواهد بود.براي مثال،اگر نقد حوزه اقتصاد به احساس نا امني و بحران معيشتي در مردم دامن زند و يا نقد حوزه سياست خارجي به تضعيف خط مقاومت در برابر جبهه استکبار منجر شود؛ نمي توان آن را به کارکرد نظارتي رسانه نسبت دادو بر تضييع حق امنيت و خدشه بر حيثيت ملي مخاطبان به عنوان ملتي برخوردار از عزت و اقتدار چشم فرو بست. نقد يک جريان سياسي يا تفکر اقتصادي نيز اگر با سازمان علمي، روش استدلالي و رويکرد تفاهم آميز و اقناعي صورت گيرد، موضوعات و مباحث جذاب و متنوعي را در بر خواهد داشت؛ چنان که از دل هر نقد، نقدي ديگر زاده خواهد شد و سلسله نقد ها خود به گفتماني ايجابي در هيات راه حل و راهکار بدل خواهد گرديد. پس در جايي که نقد علمي و منصفانه، انبوهي از موضوعات قابل بحث و مجموعه اي از جاذبه هاي رسانه اي را در خود نهفته است؛ چه نيازي به رفتارهاي هيجاني و رويکرد هاي تخريبي و غير منطقي وجود خواهد داشت؟ البته اين انتظار که رسانه ها از تخريب نامزدهاي انتخاباتي بپرهيزند و قانون مطبوعات، قانون انتخابات و مصوبات شوراي عالي امنيت ملي را مراعات کنند، انتظاري حداقلي است و انتظار اصلي و عميق تر آن است که بکوشند اخلاق سياسي در بين نخبگان و توده مردم نهادينه شود. نخبگان سياسي مي بايست پيام بي اقبالي و بي اعتنايي رسانه ها به بد اخلاقي هاي انتخاباتي را در يافته و احساس کنند که ناهنجاريهاي سياسي در فضاي رسانه به مانع برخورد کرده و بايکوت مي شود؛ نه آن که هر کس بيشتر مرزهاي اخلاق را در نورديد، بيشتر به صفحه نخست رسانه ها راه يابد. انتظاري به جاست که رسانه ها نه فقط بد اخلاقان انتخاباتي را تشويق نکرده و از آنها قهرمان نيافرينند؛ بلکه در قبال هرگونه خدشه بر سيماي عقلاني انتخابات، سياست بي اعتنايي، منزوي سازي و بايکوت را در پيش گيرند. همچنين قاعده اي آزموده است که تخريب و تخطئه نامزدها، گروهها و جناح هاي سياسي، رسانه را از نظارت آگاهانه و منصفانه بر رويدادهاي انتخابات و تحليل دقيق و باور پذير آنها باز مي دارد و آزاد انديشي و استقلالي را که کمال مطلوب اطلاع رساني است، به محاق مي برد. راست است که آزادي رسانه، اصلي محترم و از دستاوردهاي افتخارآميز انقلاب اسلامي است؛ اما وقتي اين آزادي به بوته جانبداري از اين يا آن نامزد سپرده شود؛ در حلقه تنگ بزرگنمايي، کوچک نمايي، اغراق و تحريف گرفتار مي آيد و اطلاعات و اخباري را که امانت مردم در نزد اهل رسانه است؛ از آنها دريغ مي دارد. با اين همه قانون براي رسانه هايي که از اموال عمومي استفاده نمي کنند؛ حق حمايت و هواداري از نامزدهاي انتخابات را قائل شده و ما نيز به تبعيت از آن، تنها پيشنهاد مي کنيم که حتي اگر رسانه اي ارگان گروه يا جناح سياسي خاصي مي شود؛ درجه اي از استقلال و آزاد انديشي را که متضمن هويت حرفه اي اوست، حفظ کند. حفظ چنين استقلال و آزاد منشي نيز جزء در سايه قانونمندي و تقواي رسانه اي حاصل نمي شود. يکي از لوازم قانونمندي، بي اعتنايي و بي مهري به رفتار يا گفتار فرا قانوني اشخاص و گروه ها در جريان انتخابات است. لازمه ديگر، احترام به نهادهاي قانوني به ويژه نهادهاي نظارتي و مجري انتخابات است؛ چه، قانون اساسي، وظايف و اختيارات هريک از اين دستگاهها را مشخص کرده واز اين رو شبهه در تصميمات يا اقدامات هر يک به منزله خدشه بر اصل انتخابات و خطايي جبران ناپذير به شمار مي رود. اگر تقوا به معناي خويشتنداري است، تجلي تقوا در رسانه نيز آن است که بتوان در مقابل شايعات، گمانه ها و اخبار فاقد منبع، صبر و خويشتنداري کرد و با همه جذابيت سياسي اين گونه موارد، تا قبل از اطمينان از صحت، به انتشار آنها نينديشد. باري، قواعد حرفه اي ايجاب مي کند که در نقل اخبار به منابع موثق و شناخته شده استناد شده و رسانه به عرصه شايعه پراکني و تخريب تبديل نشود تاهزينه افزايش تکذيبيه ها و اعتمادزدايي از مخاطب را نيز به ناگريز نپردازد. قانونمندي و تقوا در عين حال موجب مي شود که رسانه از انتخابات به عنوان فرصت اعتمادسازي و مخاطب يابي بهره گيرد و با رفتار اخلاقي و حرفه اي، انتخابات را به بازي برد - برد براي خود تبديل کند؛ به طوري که با انتخاب هر يک از نامزد ها، عزت، استقلال و هويت حرفه اي آن محفوظ بماند.